Czas pracy i przepisy dla kierowców w Szwajcarii

1. Wprowadzenie i zakres obowiązywania

Czas pracy, czas prowadzenia pojazdu oraz czas odpoczynku kierowców autobusów w Szwajcarii są regulowane przez wielopoziomowy system przepisów prawnych. W zależności od rodzaju działalności (prywatne przedsiębiorstwo autobusowe, koncesjonowany transport publiczny, działalność krajowa lub międzynarodowa) obowiązują różne ustawy i rozporządzenia.

Prawo szwajcarskie rozróżnia zasadniczo następujące zbiory przepisów:

• ARV 1 (rozporządzenie o kierowcach zawodowych, SR 822.221): Obowiązuje wobec zawodowych kierowców autobusów z więcej niż 8 miejscami dla pasażerów (plus miejsce kierowcy), którzy nie podlegają AZG.
• ARV 2 (SR 822.222): Obowiązuje wobec zawodowych kierowców lekkich pojazdów do transportu osób oraz ciężkich samochodów osobowych, którzy nie podlegają ARV 1 ani AZG.
• AZG / AZGV (SR 822.21 / SR 822.211): Ustawa o czasie pracy pracowników służby ruchu w przedsiębiorstwach transportu publicznego (koncesjonowane przedsiębiorstwa autobusowe, kolejowe, tramwajowe i żeglugowe).
• Rozporządzenie UE (WE) nr 561/2006: Obowiązuje wobec pojazdów z państw członkowskich UE poruszających się po Szwajcarii oraz w ruchu transgranicznym (Umowa o transporcie lądowym CH-UE).
• Umowa AETR (SR 0.822.725.21): Obowiązuje w przypadku przejazdów międzynarodowych do i przez Szwajcarię z udziałem państw spoza UE.

2. ARV 1 – rozporządzenie o kierowcach zawodowych

(Rozporządzenie o czasie pracy i odpoczynku zawodowych kierowców pojazdów silnikowych – SR 822.221)

2.1 Zakres obowiązywania ARV 1

ARV 1 (rozporządzenie o kierowcach zawodowych) obowiązuje wobec kierowców:

• pojazdów i zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony (transport towarów)
• samochodów osobowych (autobusów) z więcej niż 8 miejscami siedzącymi plus miejsce kierowcy (tj. od pojazdów 10-miejscowych)
• Pojazdy te muszą być koncesjonowane do transportu osób lub wykorzystywane w celach zarobkowych

ARV 1 jest szwajcarskim odpowiednikiem rozporządzenia UE 561/2006 i jest ściśle wzorowane na umowie AETR. Zostało ono ostatnio istotnie zmienione z dniem 1 maja 2025 r.

2.2 Czas prowadzenia pojazdu

ARV 1 ustala następujące maksymalne czasy prowadzenia pojazdu (art. 6 ARV 1 / art. 6 AETR):

Podstawa prawna: art. 6 ARV 1 (SR 822.221); art. 6 umowy AETR; art. 6 rozp. (WE) 561/2006

2.3 Przerwy (przerwy w prowadzeniu pojazdu)

Zgodnie z art. 7 ARV 1 po czasie prowadzenia wynoszącym 4 godziny i 30 minut należy zachować następujące przerwy:

• Minimalna przerwa: 45 minut jednorazowo, LUB
• Przerwa dzielona: najpierw pierwsza przerwa co najmniej 15 minut, następnie druga przerwa co najmniej 30 minut
  • Przerwy muszą być zachowane w podanej kolejności (15 minut przed 30 minutami)
  • Podczas przerw nie wolno wykonywać żadnej innej pracy

Regulacja szczególna od 1 maja 2025 r. (przejazdy okrężne): W przypadku przejazdów okrężnych w transporcie osób 45 minut można podzielić na dwie przerwy po co najmniej 15 minut każda (łącznie co najmniej 45 minut), o ile dzienny czas prowadzenia nie przekracza 7 godzin.

2.4 Dzienny czas odpoczynku

Zgodnie z art. 8 ARV 1 kierowcy autobusów muszą zachować następujące minimalne czasy odpoczynku:

• Regularny dzienny czas odpoczynku: co najmniej 11 kolejnych godzin
• Skrócony dzienny czas odpoczynku: 9 kolejnych godzin (najwyżej 3x między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku)
  • Skrócony czas odpoczynku nie musi być rekompensowany
• Dzielony dzienny czas odpoczynku: Czas odpoczynku można podzielić na dwie części: pierwsza część co najmniej 3 godziny, druga część co najmniej 9 godzin
  • Przy dzielonym odpoczynku łączny czas odpoczynku wynosi co najmniej 12 godzin
• Przy podróżach wielodniowych (drugi kierowca): 9 godzin w ciągu 30 godzin

2.5 Tygodniowy czas odpoczynku

Tygodniowy czas odpoczynku wynosi zgodnie z art. 8 ARV 1:

• Regularny tygodniowy czas odpoczynku: co najmniej 45 kolejnych godzin
• Skrócony tygodniowy czas odpoczynku: co najmniej 24 kolejne godziny
  • Różnicę wobec regularnego odpoczynku należy odebrać w ciągu 3 tygodni
  • Odebranie musi zostać w całości połączone z innym okresem odpoczynku
• Nowa regulacja od 1 maja 2025 r. (przejazdy okrężne w ruchu krajowym): Tygodniowy czas odpoczynku może zostać zachowany dopiero po 12 dniach roboczych (zamiast po 6 dniach), o ile dzienny czas prowadzenia nie przekracza 7 godzin

2.6 Wyjątki i regulacje szczególne

Międzynarodowa regulacja szczególna dla transportu osób (regulacja 12-dniowa)

Przy podróżach międzynarodowych (przewóz okazjonalny), podczas których kierowca znajduje się poza granicami kraju, tygodniowy czas odpoczynku może zostać przesunięty na 12 kolejnych dni roboczych, o ile spełnione są następujące warunki:

• Przed podróżą: regularny tygodniowy czas odpoczynku wynoszący 45 godzin
• Po podróży: dwa kolejne regularne tygodniowe okresy odpoczynku
• Dzienny czas prowadzenia: nie może w żadnym dniu przekroczyć 10 godzin

Przejazdy w komunikacji liniowej do 50 km

Dla regularnego ruchu autobusów liniowych o długości linii do 50 km obowiązują uproszczone regulacje (art. 2 ust. 1 ARV 1):

• Kierowcy ci podlegają zasadniczo ARV 2 (a nie ARV 1)
  • Wyjątek: Jeśli przedsiębiorstwo zatrudnia zarówno kierowców podlegających ARV 1, jak i ARV 2, może stosować jednolite zasady

3. ARV 2 – lekkie pojazdy do transportu osób i ruch lokalny

(Rozporządzenie o czasie pracy i odpoczynku zawodowych kierowców lekkich pojazdów do transportu osób i ciężkich samochodów osobowych – SR 822.222)

3.1 Zakres obowiązywania

ARV 2 obowiązuje wobec zawodowych kierowców:

• pojazdów z maksymalnie 8 miejscami dla pasażerów (plus miejsce kierowcy), czyli do pojazdów 9-miejscowych
• autobusów liniowych w ruchu lokalnym o długości linii do 50 km, które nie podlegają AZG i nie są objęte ARV 1
• przedsiębiorstw taksówkowych i prywatnych usług transferowych (zarobkowych)

Ważne: ARV 2 nie ma zastosowania do pracowników służby ruchu koncesjonowanych przedsiębiorstw transportu publicznego (podlegają oni AZG).

3.2 Czas prowadzenia pojazdu i czas pracy

• Dzienny czas prowadzenia: maksymalnie 9 godzin (do 10 godzin najwyżej 2x/tydzień)
• Maksymalny czas pracy: 10 godzin dziennie
• Tygodniowy czas pracy: średnio maksymalnie 48 godzin w okresie 6 miesięcy

3.3 Przerwy

• Po 4,5 godzinie prowadzenia: co najmniej 45 minut przerwy
• Dla kierowców w komunikacji liniowej do 50 km: przerwa co najmniej 30 minut po 4,5 godzinie prowadzenia
• Możliwy podział przerwy: 15 minut + 30 minut (w tej kolejności)

3.4 Czasy odpoczynku

• Dzienny czas odpoczynku: co najmniej 10 kolejnych godzin (lub 9 godzin skrócony, maks. 3x/tydzień)
• Tygodniowy czas odpoczynku: co najmniej 36 godzin, z czego 24 godziny w sposób ciągły

Podstawa prawna: SR 822.222, art. 4–12; fedlex.admin.ch

4. AZG / AZGV – ustawa o czasie pracy w transporcie publicznym

(Ustawa federalna o pracy w przedsiębiorstwach transportu publicznego – SR 822.21 / Rozporządzenie do AZG – SR 822.211)

4.1 Zakres obowiązywania AZG

AZG to ustawa szczególna, która obowiązuje wyłącznie wobec pracowników służby ruchu koncesjonowanych przedsiębiorstw transportu publicznego. Należą do nich:

• Przedsiębiorstwa autobusowe z koncesją Federalnego Urzędu Transportu (BAV): PostAuto, prywatne przedsiębiorstwa autobusowe z koncesją transportu publicznego, autobusy miejskie takie jak Bernmobil, TPG, ZVB, AAGR itp.
• przedsiębiorstwa kolejowe (SBB, BLS, RhB, SOB itp.)
• przedsiębiorstwa tramwajowe
• koleje linowe i wyciągi narciarskie
• przedsiębiorstwa żeglugi śródlądowej

AZG NIE obowiązuje wobec prywatnych przedsiębiorstw autobusowych bez koncesji transportu publicznego (dla nich obowiązuje ARV 1) ani NIE obowiązuje wobec personelu administracyjnego (dla niego obowiązuje ArG, ustawa o pracy).

4.2 Czas służby (czas pracy)

AZG rozróżnia zmianę służbową, czas prowadzenia i czas gotowości:

4.3 Przerwy (zgodnie z AZGV)

AZGV (SR 822.211) reguluje przerwy dla personelu ruchu w transporcie publicznym:

• Przerwa regularna: co najmniej 1 godzina przy zmianie służbowej powyżej 6 godzin
• Przerwa skrócona do 45 minut: możliwa po wysłuchaniu pracowników lub ich przedstawicielstwa
• Przerwa skrócona do 30 minut: możliwa za porozumieniem pracowników lub ich przedstawicielstwa
• Krótka przerwa: W ramach nieprzerwanego czasu pracy wynoszącego maks. 5 godzin żadna przerwa krótsza niż 10 minut nie może być liczona jako ważna przerwa

4.4 Czasy odpoczynku i dni wolne

AZG rozróżnia czas odpoczynku (między służbami) i dzień wolny (dzień wolny od pracy):

• Czas odpoczynku przed dniem wolnym: średnio co najmniej 12 godzin, w pojedynczym przypadku co najmniej 9 godzin
• Dzień wolny: średnio co najmniej 36 godzin, w pojedynczym przypadku co najmniej 33 godziny
• Dni wyrównawcze: ok. 52 rocznie; co najmniej 24 godziny (mogą zostać skrócone do 22 godzin za porozumieniem)
• Urlop roczny: zgodnie z GAV (układem zbiorowym pracy), co najmniej 4 tygodnie dla dorosłych

Podstawa prawna: SR 822.21 (AZG), SR 822.211 (AZGV); organ nadzoru: Federalny Urząd Transportu BAV

5. Rozporządzenie UE 561/2006 i umowa AETR

5.1 Rozporządzenie UE (WE) nr 561/2006

Rozporządzenie UE (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. reguluje czas prowadzenia pojazdu i czas odpoczynku w zarobkowym transporcie drogowym w UE. Dla Szwajcarii rozporządzenie to jest miarodajne na mocy Umowy o transporcie lądowym między UE a Szwajcarią (obowiązującej od 2002 r.).

Zakres zastosowania dla Szwajcarii:

• Pojazdy zarejestrowane w UE poruszające się po terytorium Szwajcarii muszą przestrzegać rozp. 561/2006
• Pojazdy szwajcarskie poruszające się po państwach UE również muszą przestrzegać rozp. 561/2006
• Rozp. 561/2006 i ARV 1 są w znacznym stopniu zharmonizowane

Najważniejsze regulacje rozp. 561/2006:

5.2 Umowa AETR

AETR (Umowa europejska dotycząca pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe) to umowa prawa międzynarodowego, do której Szwajcaria przystąpiła (SR 0.822.725.21, obowiązująca od 2003 r.). Reguluje ona czas prowadzenia i czas odpoczynku w przypadku przejazdów międzynarodowych poza obszarem UE.

Kiedy obowiązuje AETR zamiast rozp. UE 561/2006?

• Przy przejazdach transgranicznych odbywających się poza UE i obszarami wymienionymi w rozp. 561/2006
• Przejazdy do państw AETR spoza UE: Ukraina, Rosja, Turcja, Białoruś, Kazachstan, Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Mołdawia i in.
• Pojazdy szwajcarskie w przejazdach do tych państw

Od czasu ostatniej rewizji regulacje AETR odpowiadają w znacznym stopniu tym z rozp. 561/2006. Najważniejsze wartości są identyczne: dzienny czas prowadzenia 9h, tygodniowo 56h, dwutygodniowo 90h, przerwa 45 min po 4,5h, dzienny czas odpoczynku 11h, tygodniowy czas odpoczynku 45h.

5.3 Zastosowanie w Szwajcarii: współdziałanie zbiorów przepisów

Umowa o transporcie lądowym między UE a Szwajcarią (BiLA) stanowi, że rozp. (WE) 561/2006 ma być wzajemnie stosowane do zarobkowego transportu towarów i osób. W praktyce oznacza to:

• Szwajcarskie przedsiębiorstwa autobusowe na trasach UE: jednocześnie miarodajne ARV 1 i rozp. 561/2006 (zharmonizowane regulacje)
• Autobusy z UE w Szwajcarii: rozp. 561/2006 obowiązuje bezpośrednio na mocy Umowy o transporcie lądowym
• Przejazdy do państw trzecich AETR (spoza UE): miarodajne zasady AETR
• Krajowe przedsiębiorstwa transportu publicznego: AZG ma pierwszeństwo przed ARV 1

6. Różnice: ruch miejski/regionalny a ruch dalekobieżny

W zależności od rodzaju działalności autobusowej obowiązują różne przepisy:

Uwaga dotycząca różnic kantonalnych: Szwajcarskie prawo federalne jest w zakresie czasu prowadzenia i czasu pracy jednolite. Nie ma kantonalnych odstępstw od ARV 1, ARV 2 czy AZG. Kantony są właściwe dla organów wykonawczych (policja kantonalna) i egzekwowania przepisów, lecz nie dla samej regulacji.

7. Cyfrowy tachograf

Cyfrowy tachograf jest centralnym urządzeniem kontrolnym służącym do monitorowania czasu prowadzenia i czasu odpoczynku. Szwajcaria wprowadziła swoje przepisy synchronicznie z UE.

7.1 Obowiązek ustawowy

• Obowiązek stosowania tachografu dotyczy wszystkich pojazdów o masie całkowitej powyżej 3,5 tony oraz autobusów z więcej niż 8 miejscami dla pasażerów (obszar ARV 1)
• W obszarze AZG (transport publiczny): tachograf nie zawsze jest bezwzględnie wymagany, lecz zakładowa rejestracja czasu jest obowiązkowa

7.2 Generacje tachografów

7.3 Karta kierowcy

Każdy kierowca prowadzący pojazdy objęte obowiązkiem ARV 1 potrzebuje osobistej karty kierowcy (karty chipowej):

• Wystawiana przez: ASTRA (Federalny Urząd Dróg)
• Okres ważności: 5 lat
• Zapisuje: czas prowadzenia i czas odpoczynku z ostatnich 28 dni
• Obowiązek: Musi być zawsze przewożona i okazywana na żądanie

7.4 Odczyt zdalny (Remote Control)

Najnowsza generacja inteligentnych tachografów (GEN2) umożliwia organom bezstykowy odczyt danych podczas jazdy pojazdu. Za pomocą jednostek przydrożnych (technologia DSRC) można przy tym:

• zdalnie odczytać kartę kierowcy
• wcześnie wykryć naruszenia
• zatrzymać pojazd w razie podejrzenia do szczegółowej kontroli

8. Kontrola i sankcje

8.1 Organy kontrolne

Kontrola czasu pracy i czasu odpoczynku kierowców autobusów w Szwajcarii odbywa się przez kilka organów:

• Policja kantonalna: kontrole drogowe, sprawdzenie tachografu i karty kierowcy
• Federalny Urząd Ceł i Bezpieczeństwa Granicznego (BAZG): kontrola na przejściach granicznych dla transportów międzynarodowych
• ASTRA (Federalny Urząd Dróg): nadzór nadrzędny, homologacja typu tachografów, karty kierowcy
• BAV (Federalny Urząd Transportu): nadzór nad koncesjonowanymi przedsiębiorstwami transportu publicznego (obszar AZG)
• SECO (Sekretariat Stanu ds. Gospodarki): ogólny nadzór nad czasem pracy, inspektoraty pracy

8.2 Zakres kontroli

Podczas kontroli sprawdzane są:

• Aktualne dane tachografu (ostatnie 28 dni kierowcy, ostatnie 365 dni pojazdu)
• Zapisy odręczne (gdy tachograf jest uszkodzony lub niewymagany)
• Ważność i nienaruszalność karty kierowcy
• Przestrzeganie dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia i odpoczynku
• Prawidłowy montaż i kalibracja tachografu

8.3 Sankcje (mandaty i kary)

Naruszenia ARV 1 i przepisów ARV są wykroczeniami i podlegają karom grzywny:

Uwaga: Dokładne wysokości grzywien ustalane są kantonalnie i mogą się różnić. Przy przejazdach transgranicznych zastosowanie może mieć również prawo innego państwa. Minimalna kaucja wynosi CHF 500; przy kolejnych naruszeniach kwota ta wzrasta.

8.4 Obowiązek przechowywania

• Kierowcy muszą przewozić dane tachografu z ostatnich 28 dni roboczych
• Przedsiębiorstwa muszą przechowywać zapisy przez co najmniej 1 rok
• Przy zapisach ręcznych: również co najmniej 1 rok

9. Źródła i podstawy prawne

Wszystkie wymienione w tym opracowaniu przepisy opierają się na oficjalnych szwajcarskich i europejskich źródłach prawa.

9.1 Szwajcarskie prawo federalne (fedlex.admin.ch)

• ARV 1 – rozporządzenie o kierowcach zawodowych (SR 822.221)
• ARV 2 (SR 822.222)
• AZG (SR 822.21)
• AZGV (SR 822.211)
• Umowa AETR (SR 0.822.725.21)

9.2 Prawo europejskie (EUR-Lex)

• rozp. (WE) nr 561/2006
• Wyjaśnienia do rozp. 561/2006 (Komisja Europejska, stan 2022)

9.3 Źródła urzędowe

• ASTRA – cyfrowy tachograf
• ASTRA – FAQ cyfrowy tachograf
• ASTRA – ARV 1 (rozporządzenie o kierowcach zawodowych)
• BAV – Ustawa o czasie pracy
• SECO – układy zbiorowe pracy w transporcie

9.4 Organizacje branżowe i związki zawodowe

• ASTAG – zmiana ARV 1 od 1.5.2025
• SEV – związek zawodowy personelu transportowego: AZG
• vpod/ssp – Ustawa o czasie pracy AZG i AZGV
• AZG-Info.ch

Uwaga: Niniejsze opracowanie odzwierciedla stan prawny na maj 2026 r. W celu uzyskania wiążących informacji prosimy zawsze o zapoznanie się z aktualnymi tekstami ustaw na fedlex.admin.ch lub kontakt z właściwymi organami (ASTRA, BAV, SECO).

Podstawy prawne:

ARV 1 (SR 822.221) · ARV 2 (SR 822.222) · AZG (SR 822.21) · AZGV (SR 822.211) · Umowa AETR · rozp. (WE) nr 561/2006 · Umowa o transporcie lądowym CH-UE