İsviçre’de Şoförler İçin Çalışma Saatleri ve Yasalar

1. Giriş ve Kapsam

İsviçre’de otobüs şoförlerinin çalışma, direksiyon ve dinlenme süreleri, çok katmanlı bir yasal düzenleme sistemiyle belirlenmiştir. İşletmenin türüne göre (özel otobüs işletmesi, imtiyazlı toplu taşıma, ulusal veya uluslararası taşımacılık) farklı kanunlar ve yönetmelikler geçerlidir.

İsviçre hukuku temel olarak şu düzenlemeler arasında ayrım yapar:

• ARV 1 (Şoför Yönetmeliği, SR 822.221): AZG kapsamına girmeyen, sürücü koltuğu hariç 8’den fazla yolcu koltuğuna sahip otobüslerin profesyonel sürücüleri için geçerlidir.
• ARV 2 (SR 822.222): ARV 1 veya AZG kapsamına girmeyen hafif yolcu taşıma araçları ile ağır binek araçlarının profesyonel sürücüleri için geçerlidir.
• AZG / AZGV (SR 822.21 / SR 822.211): Toplu taşıma işletmelerinin (imtiyazlı otobüs, demiryolu, tramvay ve gemi işletmeleri) işletme hizmetinde çalışan personel için çalışma süresi kanunu.
• (AT) 561/2006 sayılı AB Tüzüğü: İsviçre’de seyreden AB üye devletlerine kayıtlı araçlar ile sınır ötesi taşımacılık için geçerlidir (İsviçre-AB Kara Taşımacılığı Anlaşması).
• AETR Anlaşması (SR 0.822.725.21): AB üyesi olmayan devletlerle İsviçre’ye ve İsviçre üzerinden yapılan uluslararası seferler için geçerlidir.

2. ARV 1 – Şoför Yönetmeliği

(Profesyonel motorlu taşıt sürücülerinin çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin Yönetmelik – SR 822.221)

2.1 ARV 1’in Kapsamı

ARV 1 (Şoför Yönetmeliği) şu araçların sürücüleri için geçerlidir:

• Azami yüklü ağırlığı 3,5 tonun üzerinde olan araçlar ve araç kombinasyonları (yük taşımacılığı)
• Sürücü koltuğuna ek olarak 8’den fazla koltuğa sahip yolcu araçları (otobüsler) (yani 10 ve daha fazla koltuklu araçlar)
• Bu araçların yolcu taşımacılığı için imtiyazlı olması veya ticari amaçla kullanılması gerekir

ARV 1, AB’nin 561/2006 sayılı Tüzüğünün İsviçre’deki karşılığıdır ve AETR Anlaşması ile yakından uyumludur. Son olarak 1 Mayıs 2025 itibarıyla önemli ölçüde güncellenmiştir.

2.2 Direksiyon Süreleri

ARV 1, azami direksiyon sürelerini şu şekilde belirler (ARV 1 Md. 6 / AETR Md. 6):

Yasal dayanak: ARV 1 Md. 6 (SR 822.221); AETR Anlaşması Md. 6; (AT) 561/2006 sayılı Tüzük Md. 6

2.3 Molalar (Sürüş Molaları)

ARV 1 Md. 7 uyarınca, 4 saat 30 dakikalık direksiyon süresinin ardından şu molalar verilmelidir:

• Asgari mola: kesintisiz 45 dakika, VEYA
• Bölünmüş mola: Önce en az 15 dakikalık bir ilk mola, ardından en az 30 dakikalık ikinci bir mola
  • Molalar belirtilen sırayla verilmelidir (15 dakikalık mola 30 dakikalık moladan önce)
  • Mola sırasında başka hiçbir iş yapılamaz

1 Mayıs 2025’ten itibaren geçerli özel düzenleme (tur seferleri): Yolcu taşımacılığındaki tur seferlerinde, günlük direksiyon süresinin 7 saati aşmaması koşuluyla, 45 dakika her biri en az 15 dakikalık iki molaya bölünebilir (toplam en az 45 dakika).

2.4 Günlük Dinlenme Süresi

ARV 1 Md. 8 uyarınca otobüs şoförleri şu asgari dinlenme sürelerine uymak zorundadır:

• Normal günlük dinlenme süresi: En az kesintisiz 11 saat
• Kısaltılmış günlük dinlenme süresi: Kesintisiz 9 saat (iki haftalık dinlenme süresi arasında en fazla 3 kez)
  • Kısaltılmış dinlenme süresinin telafi edilmesi gerekmez
• Bölünmüş günlük dinlenme süresi: Dinlenme süresi iki bölüme ayrılabilir: ilk bölüm en az 3 saat, ikinci bölüm en az 9 saat
  • Bölünmüş dinlenmede toplam dinlenme süresi en az 12 saat olur
• Çok günlü yolculuklarda (ikinci şoför): 30 saat içinde 9 saat

2.5 Haftalık Dinlenme Süresi

ARV 1 Md. 8 uyarınca haftalık dinlenme süresi şöyledir:

• Normal haftalık dinlenme süresi: En az kesintisiz 45 saat
• Kısaltılmış haftalık dinlenme süresi: En az kesintisiz 24 saat
  • Normal dinlenme süresiyle arasındaki fark 3 hafta içinde telafi edilmelidir
  • Telafi, başka bir dinlenme süresiyle birleştirilerek tek seferde kullanılmalıdır
• 1 Mayıs 2025’ten itibaren geçerli yeni düzenleme (yurt içi tur seferleri): Günlük direksiyon süresinin 7 saati aşmaması koşuluyla, haftalık dinlenme süresi (6 gün yerine) ancak 12 iş gününden sonra kullanılabilir

2.6 İstisnalar ve Özel Düzenlemeler

Yolcu taşımacılığında uluslararası özel düzenleme (12 gün kuralı)

Sürücünün ülke dışında bulunduğu uluslararası yolculuklarda (arızi seferler), aşağıdaki koşulların karşılanması halinde haftalık dinlenme süresi birbirini izleyen 12 iş gününe kadar ertelenebilir:

• Yolculuktan önce: 45 saatlik normal bir haftalık dinlenme süresi
• Yolculuktan sonra: Birbirini izleyen iki normal haftalık dinlenme süresi
• Günlük direksiyon süresi: Hiçbir gün 10 saati aşamaz

50 km’ye kadar tarifeli hat seferleri

Hat uzunluğu 50 km’ye kadar olan tarifeli otobüs seferleri için basitleştirilmiş kurallar geçerlidir (ARV 1 Md. 2/1):

• Bu sürücüler kural olarak ARV 2 kapsamına girer (ARV 1 değil)
  • İstisna: İşletme hem ARV 1 hem de ARV 2 sürücüleri çalıştırıyorsa, tek tip kurallar uygulayabilir

3. ARV 2 – Hafif Yolcu Taşıma Araçları ve Şehir İçi Ulaşım

(Hafif yolcu taşıma araçları ile ağır binek araçlarının profesyonel sürücülerinin çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin Yönetmelik – SR 822.222)

3.1 Kapsam

ARV 2, şu araçların profesyonel sürücüleri için geçerlidir:

• En fazla 8 yolcu koltuğuna (artı sürücü koltuğu) sahip araçlar, yani 9 koltuğa kadar olan araçlar
• AZG’ye tabi olmayan ve ARV 1 kapsamına girmeyen, hat uzunluğu 50 km’ye kadar olan şehir içi tarifeli otobüsler
• Taksi işletmeleri ve özel servis (shuttle) hizmetleri (ticari)

Önemli: ARV 2, imtiyazlı toplu taşıma işletmelerinin işletme hizmetinde çalışan personele uygulanmaz (bunlar AZG’ye tabidir).

3.2 Direksiyon ve Çalışma Süreleri

• Günlük direksiyon süresi: en fazla 9 saat (haftada en çok 2 kez 10 saate kadar)
• Azami çalışma süresi: günde 10 saat
• Haftalık çalışma süresi: 6 aylık ortalamada en fazla 48 saat

3.3 Molalar

• 4,5 saatlik direksiyon süresinden sonra: en az 45 dakika mola
• 50 km’ye kadar tarifeli hatlarda çalışan sürücüler için: 4,5 saatlik direksiyon süresinden sonra en az 30 dakika mola
• Mola bölünebilir: 15 dakika + 30 dakika (bu sırayla)

3.4 Dinlenme Süreleri

• Günlük dinlenme süresi: en az kesintisiz 10 saat (veya kısaltılmış 9 saat, haftada en fazla 3 kez)
• Haftalık dinlenme süresi: en az 36 saat, bunun 24 saati kesintisiz olmalıdır

Yasal dayanak: SR 822.222, Md. 4–12; fedlex.admin.ch

4. AZG / AZGV – Toplu Taşıma İçin Çalışma Süresi Kanunu

(Toplu taşıma işletmelerinde çalışmaya ilişkin Federal Kanun – SR 822.21 / AZG Yönetmeliği – SR 822.211)

4.1 AZG’nin Kapsamı

AZG, yalnızca imtiyazlı toplu taşıma işletmelerinin işletme hizmetinde çalışan personel için geçerli olan özel bir kanundur. Bunlara şunlar dahildir:

• Federal Ulaştırma Ofisi (BAV) imtiyazına sahip otobüs işletmeleri: PostAuto, toplu taşıma imtiyazlı özel otobüsler, Bernmobil, TPG, ZVB, AAGR gibi şehir otobüsleri vb.
• Demiryolu işletmeleri (SBB, BLS, RhB, SOB vb.)
• Tramvay işletmeleri
• Teleferikler ve kayak liftleri
• İç su taşımacılığı işletmeleri

AZG, toplu taşıma imtiyazı olmayan özel otobüs işletmeleri için geçerli DEĞİLDİR (bunlar için ARV 1 geçerlidir) ve idari personel için de geçerli DEĞİLDİR (onlar için ArG, yani İş Kanunu geçerlidir).

4.2 Görev Süreleri (Çalışma Süreleri)

AZG; vardiya, direksiyon süresi ve hazır bekleme süresi arasında ayrım yapar:

4.3 Molalar (AZGV uyarınca)

AZGV (SR 822.211), toplu taşımada işletme personelinin molalarını düzenler:

• Olağan mola: 6 saati aşan vardiyalarda en az 1 saat
• 45 dakikaya kısaltılmış mola: Çalışanların veya temsilcilerinin görüşü alındıktan sonra mümkündür
• 30 dakikaya kısaltılmış mola: Çalışanların veya temsilcilerinin onayıyla mümkündür
• Kısa mola: En fazla 5 saatlik kesintisiz çalışma süresi içinde 10 dakikadan kısa hiçbir ara geçerli mola sayılmaz

4.4 Dinlenme Süreleri ve Dinlenme Günleri

AZG, dinlenme süresi (görevler arasında) ile dinlenme günü (serbest gün) arasında ayrım yapar:

• Dinlenme gününden önceki dinlenme süresi: Ortalama en az 12 saat, münferit durumda en az 9 saat
• Dinlenme günü: Ortalama en az 36 saat, münferit durumda en az 33 saat
• Denkleştirme günleri: Yılda yaklaşık 52 gün; en az 24 saat (anlaşmayla 22 saate kısaltılabilir)
• Yıllık izin: GAV (toplu iş sözleşmesi) uyarınca, yetişkinler için en az 4 hafta

Yasal dayanak: SR 822.21 (AZG), SR 822.211 (AZGV); denetim makamı: Federal Ulaştırma Ofisi BAV

5. 561/2006 Sayılı AB Tüzüğü ve AETR Anlaşması

5.1 (AT) 561/2006 sayılı AB Tüzüğü

Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 15 Mart 2006 tarihli (AT) 561/2006 sayılı Tüzüğü, AB’de ticari karayolu taşımacılığındaki direksiyon ve dinlenme sürelerini düzenler. İsviçre için bu Tüzük, AB ile İsviçre arasındaki Kara Taşımacılığı Anlaşması (2002’den beri yürürlükte) üzerinden bağlayıcıdır.

İsviçre için uygulama alanı:

• İsviçre topraklarında seyreden AB’ye kayıtlı araçlar 561/2006 sayılı Tüzüğe uymak zorundadır
• AB ülkelerinde seyreden İsviçre araçları da 561/2006 sayılı Tüzüğe uymak zorundadır
• 561/2006 sayılı Tüzük ile ARV 1 büyük ölçüde uyumlaştırılmıştır

561/2006 sayılı Tüzüğün en önemli düzenlemeleri:

5.2 AETR Anlaşması

AETR (Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması), İsviçre’nin taraf olduğu uluslararası bir sözleşmedir (SR 0.822.725.21, 2003’ten beri yürürlükte). AB bölgesi dışındaki uluslararası seferler için direksiyon ve dinlenme sürelerini düzenler.

AETR, 561/2006 sayılı AB Tüzüğü yerine ne zaman geçerlidir?

• AB’nin ve 561/2006 sayılı Tüzükte belirtilen bölgelerin dışında gerçekleşen sınır ötesi seferlerde
• AB üyesi olmayan AETR ülkelerine yapılan seferler: Ukrayna, Rusya, Türkiye, Belarus, Kazakistan, Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova ve diğerleri
• Bu ülkelere sefer yapan İsviçre araçları

AETR’nin kuralları, son revizyonundan bu yana büyük ölçüde 561/2006 sayılı Tüzüğün kurallarıyla örtüşmektedir. En önemli değerler aynıdır: günlük direksiyon süresi 9 saat, haftalık 56 saat, iki haftalık 90 saat, 4,5 saatten sonra 45 dakika mola, günlük dinlenme süresi 11 saat, haftalık dinlenme süresi 45 saat.

5.3 İsviçre’de Uygulama: Düzenlemelerin Birlikte İşleyişi

AB ile İsviçre arasındaki Kara Taşımacılığı Anlaşması (BiLA), (AT) 561/2006 sayılı Tüzüğün ticari yük ve yolcu taşımacılığında karşılıklı olarak uygulanmasını öngörür. Uygulamada bu şu anlama gelir:

• AB güzergâhlarındaki İsviçre otobüs işletmeleri: ARV 1 ve 561/2006 sayılı Tüzük aynı anda geçerlidir (uyumlaştırılmış kurallar)
• İsviçre’deki AB otobüsleri: 561/2006 sayılı Tüzük, Kara Taşımacılığı Anlaşması gereği doğrudan geçerlidir
• AETR üçüncü ülkelerine (AB dışı) seferler: AETR kuralları esas alınır
• Yurt içi toplu taşıma işletmeleri: AZG, ARV 1’e göre önceliklidir

6. Farklar: Şehir İçi/Bölgesel Ulaşım ile Uzun Mesafe Taşımacılığı

Otobüs işletmesinin türüne göre farklı kurallar geçerlidir:

Kantonlar arası farklara ilişkin not: İsviçre federal hukuku, direksiyon ve çalışma süreleri bakımından ülke genelinde aynıdır. ARV 1, ARV 2 veya AZG’den kanton bazında sapma yoktur. Kantonlar, düzenlemenin kendisinden değil, uygulayıcı makamlardan (kanton polisi) ve kuralların yürütülmesinden sorumludur.

7. Dijital Takograf

Dijital takograf, direksiyon ve dinlenme sürelerinin izlenmesinde kullanılan merkezi kontrol cihazıdır. İsviçre, bu alandaki kurallarını AB ile eş zamanlı olarak yürürlüğe koymuştur.

7.1 Yasal Zorunluluk

• Takograf zorunluluğu, azami yüklü ağırlığı 3,5 tonun üzerindeki tüm araçlar ile 8’den fazla yolcu koltuğuna sahip otobüsler (ARV 1 alanı) için geçerlidir
• AZG alanında (toplu taşıma): Takograf her zaman zorunlu değildir, ancak işletme bazında zaman kaydı tutulması zorunludur

7.2 Takograf Nesilleri

7.3 Sürücü Kartı

ARV 1 kapsamındaki araçları kullanan her sürücünün kişisel bir sürücü kartına (çipli kart) sahip olması gerekir:

• Düzenleyen kurum: ASTRA (Federal Karayolları Ofisi)
• Geçerlilik süresi: 5 yıl
• Kaydettiği veriler: Son 28 günün direksiyon ve dinlenme süreleri
• Zorunluluk: Her zaman araçta bulundurulmalı ve istendiğinde ibraz edilmelidir

7.4 Uzaktan Okuma (Remote Control)

Akıllı takografların en yeni nesli (GEN2), yetkili makamların araç seyir halindeyken verileri temassız olarak okumasına olanak tanır. Yol kenarı üniteleri (DSRC teknolojisi) üzerinden:

• Sürücü kartı uzaktan okunabilir
• İhlaller erken aşamada tespit edilebilir
• Şüphe durumunda araç ayrıntılı kontrol için durdurulabilir

8. Kontrol ve Yaptırımlar

8.1 Kontrol Makamları

İsviçre’de otobüs şoförlerinin çalışma ve dinlenme sürelerinin denetimi birden fazla makam tarafından yürütülür:

• Kanton polisi: Yol kontrolleri, takograf ve sürücü kartı denetimi
• Federal Gümrük ve Sınır Güvenliği Ofisi (BAZG): Uluslararası taşımalarda sınır geçiş kontrolü
• ASTRA (Federal Karayolları Ofisi): Üst denetim, takografların tip onayı, sürücü kartları
• BAV (Federal Ulaştırma Ofisi): İmtiyazlı toplu taşıma işletmelerinin denetimi (AZG alanı)
• SECO (Devlet Ekonomi Sekreterliği): Genel çalışma süresi denetimi, iş müfettişlikleri

8.2 Kontrol Kapsamı

Bir kontrolde şunlar denetlenir:

• Güncel takograf verileri (sürücünün son 28 günü, aracın son 365 günü)
• Manuel kayıtlar (takograf arızalıysa veya zorunlu değilse)
• Sürücü kartının geçerliliği ve sağlamlığı
• Günlük ve haftalık direksiyon ve dinlenme sürelerine uyum
• Takografın usulüne uygun montajı ve kalibrasyonu

8.3 Yaptırımlar (Para Cezaları ve Cezalar)

ARV 1’e ve ARV kurallarına aykırı davranışlar kabahat niteliğindedir ve para cezasıyla cezalandırılır:

Not: Kesin ceza tutarları kanton bazında belirlenir ve değişiklik gösterebilir. Sınır ötesi seferlerde diğer devletin hukuku da uygulanabilir. Asgari teminat CHF 500’dür; yeni ihlallerde bu tutar artar.

8.4 Saklama Yükümlülüğü

• Sürücüler, son 28 iş gününe ait takograf verilerini yanlarında bulundurmak zorundadır
• İşletmeler kayıtları en az 1 yıl saklamak zorundadır
• Manuel kayıtlarda: yine en az 1 yıl

9. Kaynaklar ve Yasal Dayanaklar

Bu raporda belirtilen tüm kurallar, resmî İsviçre ve Avrupa hukuk kaynaklarına dayanmaktadır.

9.1 İsviçre Federal Hukuku (fedlex.admin.ch)

• ARV 1 – Şoför Yönetmeliği (SR 822.221)
• ARV 2 (SR 822.222)
• AZG (SR 822.21)
• AZGV (SR 822.211)
• AETR Anlaşması (SR 0.822.725.21)

9.2 Avrupa Hukuku (EUR-Lex)

• (AT) 561/2006 sayılı Tüzük
• 561/2006 sayılı Tüzüğe ilişkin açıklamalar (Avrupa Komisyonu, 2022 itibarıyla)

9.3 Resmî Kaynaklar

• ASTRA – Dijital takograf
• ASTRA – Dijital takograf SSS
• ASTRA – ARV 1 (Şoför Yönetmeliği)
• BAV – Çalışma Süresi Kanunu
• SECO – Taşımacılık sektöründe toplu iş sözleşmeleri

9.4 Sektör Kuruluşları ve Sendikalar

• ASTAG – 1.5.2025 itibarıyla ARV 1 değişikliği
• SEV – Ulaştırma Personeli Sendikası: AZG
• vpod/ssp – Çalışma Süresi Kanunu AZG ve AZGV
• AZG-Info.ch

Not: Bu rapor, Mayıs 2026 itibarıyla geçerli hukuki durumu yansıtmaktadır. Bağlayıcı bilgi için lütfen her zaman fedlex.admin.ch adresindeki güncel kanun metinlerine başvurun veya yetkili makamlarla (ASTRA, BAV, SECO) iletişime geçin.

Yasal dayanaklar:

ARV 1 (SR 822.221) · ARV 2 (SR 822.222) · AZG (SR 822.21) · AZGV (SR 822.211) · AETR Anlaşması · (AT) 561/2006 sayılı Tüzük · İsviçre-AB Kara Taşımacılığı Anlaşması